http://noor-ngo.com

تمیشه یا تمیشان درشعر فردوسی

زآمل گذرسوی تمیشه کرد —————نشست اندرآن پیشه اندیشه کرد.
وقتی جغرافیای تاریخی منطقه نور مورد مطالعه قرار می گیرد دربسیاری جاهای از تمیشه یا تمیشان نام برده می شود.
درمازندران دومحل به این نام خوانده شده است یکی شهر تاریخی تمیش درپایان بخش شرقی مازندران وهم مرز با گرگان ودیگری بیشه تمیشه یا تمیشان درغرب آمل ومتصل به شهر نور امروزی است.به عبارت دیگر تمیشه درابتدای ورودی شهر نور ازطرف ایزدشهر ورستم رود ودرکنار پارک جنگلی نور واقع شده است که خرابه های جنگلی به نام بیوا که درافسانه های عامیانه مردم نور وجود دارد اشاره به همین شهر تمیشه می باشد(یوسفی صفر،جغرافیای تاریخی نور ص۴۸).
براساس افسانه ها وروایات تاریخی این شهر به دست فریدون  پیشدادی بنا شده است فریدون پس آن که به کمک کاوه آهنگر بر ضحاک تازی غلبه کرد واورا درکوه های البرز به بند کشید دردوران پیری ،فرمانروایی را میان پسرانش تقسیم کرد وخود به بیشه تمیشه آمد ودرآنجا شهری بنا نمود که تاپایان عمر درآنجا بسر برد.
اگر بنیاد وانتساب شهر تمیشه به فریدون پیشدادی درست باشد شهر تمیشه بسیار قدیمی تر ازپایدشت وناتل وشاید اولین شهری باشد که درمحدوده امروزی شهرستان نور بنا گردیده است.
به نظر می رسد منظور از تمیشه درشعر حکیم فردوسی همین تمیشان درنور امروزی باشد وارتباطی باشهر تمیش درشرق مازندران ومرز گرگان ندارد که آن راتمیشه بانصران گرگان می نامند.
درباره تمیشان چنین نوشته اند:
《تمیشه(ی)طبرستان بنا[یی]قدیم بوده است وگویند فریدون کرده[ساخته]است بردامن کوهی برکنار دریا خراب شده بودکه در همه طبرستان ناپسندیده تر[ازنظر آب وهوا]از آن موضع [جای]نیست ودرسنه تسع وثمانین وخمس مائه(۵۸۹ق)ملک طبرستان،اردشیربن الحسن(اسپهبد اردشیر[اول]حسامالدوله[دوم]پادشاه باوند،[سلطنت۵۶۷-۶۰۲])تجدید عمارت بیفزود》(یوسفی،لاویج بهشت کوچک ایران ص۵).

همچنین درباره این شهر نوشته اند:《تمیشان سر….ازجمله دهات مشرق کچه(کجور)رودبارآمل است》(گلپایگانی،بحرالانساب،به نقل ازمجتهدزاده ص۸۸).
《توضیح اینکه کجورنیز مانند نور درگذشته مدتی جزیی ازآمل بود》.
درباره این که این شهر چگونه از بین رفته دلایلی وجود ندارد اگر چه ویرانه شهر تمیشه رابه اعراب نسبت داده اند  ولی شاید این شهر دراثر حمله تیمور ازبین رفته باشد،مستندات تاریخی دراین زمینه وجود ندارد.
البته از آنجایی که تیمور برای سرکوبی مرعشیان مازندران به قلعه ماهانه سر درآمل ودرشهر واتاشان حمله برد بعید به نظر نمی آید که به تمیشه نیز آمده باشد(یوسفی،جغرافیای تاریخی نورص۵۱).
《توضیح اینکه:واتاشان شهری بود درشرق ناتل که به وسیله ملک فخرالدین پسر قوام الدین مرعشی در۷۸۲ق بنا شده که دریورش تیمور برای سرکوبی مرعشیان دچار آسیب جدی شد ودیگر اهمیت خود را باز نیافت》.
دلیل دیگر اینکه با برانداختن حکومت های محلی مازندران ازجمله پادوسبانان رویان ورستمدار(نوروکجور)به وسیله شاه عباس اول صفوی است زیرا بانابودی حکومت های محلی،شهرهایی که تاآن زمان آباد بودند ومرکز ویا شهری مهم محسوب می شدند مورد بی توجهی قرار گرفته،به تدریج ازبین رفتند ویا شاید هم حادثه ویادلیل طبیعی وتاریخی مثل سیل،زلزله،آتش سوزی ویا بیماریهای  فراگیر مانندطاعون که درسالهای۱۱۹۸و۱۲۴۷تا۱۲۴۹ق ووباسال۱۲۶۹ق به طورکامل ازبین رفته باشد(علامه،یادگارفرهنگ آمل،ص۸۷-۸۸؛هومند،پژوهشی درزبان تبری،ص۷۳و۷۵)………؛محمدرضاسیفی

فرستادن دیدگاه